کارکردهای شناختی

شناخت به فرایند کسب، سازماندهی و استفاده از معلومات ذهنی اطلاق می شود و منظور از کارکردهای شناختی، توانایی های مربوط به این حوزه می باشد. در تحقیق حاضر، توجه انتخابی سیالی کلامی و تفکر انتزاعی را در بر می گیرد.

توجه انتخابی

سولسو (۱۳۸۱) توجه را تمرکز تلاش ذهنی بر رویدادهای حسی یا ذهنی تعریف می کند و آن را شامل چهار جنبه مهم می داند: آگاهی، ظرفیت پردازش و توجه انتخابی، سطح بر انگیختگی و کنترل توجه.

به علت ظرفیت نابسنده مسیر یا ناتوانی ما در پرداخت همزمان همه اطلاعات موجود، ما به طور انتخابی به بخشی از اطلاعات موجود در محیط توجه می کنیم. این ناظر است بر این که در جایی از پردازش اطلاعات، تنگ راه هایی وجود دارد، که بخشی از آن ناشی از محدودیتهای عصب شناختی است. مدل های چندی وجود دارند که محل استقرار و کنش تنگ راه ها را در پردازش اطلاعات شرح می دهند، یکی از این مدل ها مدل براد نبنت[۱] است که فرض می کند تنگ راه درست در مرحله تحلیل ادراکی یا پیش از آن قرار دارد. برخی از اطلاعات که مورد توجه قرار نگرفته برای تحلیل ادراکی بیشتر از آن عبور نمی کنند. در مدل دیگر به نام داچ و داچ[۲]، تنگ راه درست قبل از گزینش پاسخ قرار دارد. این مدل مدعی است که همه اطلاعات در معرض تحلیل ادراکی قرار دارند ولی فقط به بخشی از آن پاسخ داده می شود(همان منبع).

پژوهش در مورد توجه انتخابی هم در مورد نشانه های دیداری و هم نشانه های شنیداری انجام شده است. یکی از روشهای رایج در مطالعه توجه شنیداری، روش ردگیری است. در این تکنیک از آزمودنی خواسته می شود تا یک پیام شفاهی را به شکلی که ارایه شده تکرار کند. این کار در صورتی که نرخ کلام آهسته باشد مشکل نیست ولی اگر گوینده سریع حرف بزند آزمودنی نخواهد توانست همه اطلاعاتی را که بیان می شود، تکرار کند.

یکی از روشهای رایج در مطالعه توجه دیداری، خواندن انتخابی است. در این آزمایش آزمودنی خطوط یک رنگ را در متنی که خطوطش با رنگهای متفاوت چاپ شده می خواند. اگر آزمودنی به طور انتخابی تنها به یک رنگ توجه کند، اطلاعاتی که به رنگ دیگر چاپ شده نباید ملاحظه گردد (همان منبع).

 

مدلهای توجه انتخابی

سوسو (۱۳۸۱) چند مدل برای توجه انتخابی به شرح زیر بیان میکند:

  • مدل صافی [۳]:

سولسو(۱۳۸۱)، بیان می کند که اولین نظریه کامل درباره توجه توسط براد نینت تهیه شد، این نظریه که مدل صافی نام گرفت، به نظریه تک مسیر وابسته است و بر اساس این ایده شکل گرفته است که پردازش اطلاعات به واسطه ظرفیت مسیر، محدود می گردد.برادنبت مدعی است که پیامهایی که در طول عصب ویژه ای حرکت می کنند، یا بر حسب اینکه کدام یک از صافی های عصبی را تحریک کنند یا بر طبق تعداد کنش های عصبی تولید شده، با هم فرق دارند. بنابراین هنگامی که چند صافی عصبی به طور همزمان تخلیه می گردند، امکان دارد چندین پیام حسی به طور همزمان به مغز برسند. در مدل براد نبنت اینها از طریق تعدادی از مسیرهای حسی موازی پرداخته می شوند. این کانال ها دارای رمزهای عصبی مشخصی هستند و می توانند بر اساس آن رمز انتخاب شوند. مثلا یک نشانه بسیار برجسته و یک نشانه کمتر برجسته که به طور همزمان ارائه شوند، اگر هردو در یک زمان به مغز برسند بر اساس خصوصیات فیزیکی شان قابل تشخیص هستند. پس پردازش بیشتر اطلاعات هنگامی رخ می دهد که به نشانه ها توجه شود و از یک صافی انتخابی به مسیر ظرفیت محدود وارد شوند. در مقایسه با اطلاعات قابل پردازش توسط مسیر ظرفیت محدود، اطلاعات بیشتری می تواند وارد سیستم شود ؛ براد نبنت فرض کرد که به منظور اجتناب از گرانبار کردن سیستم، صافی انتخابی می تواند به هر یک از مسیر های حسی وصل گردد.

  • مدل تضعیف[۴] تریسمن[۵]:

مدل صافی با مشکلاتی روبرو شد، از میان آشکارترین آنها می ­توان به ردیابی اطلاعات حساس از طریق مسیر نامراقب نام برد.  مورای (۱۹۵۱) به این آزمایش دست زد و دریافت که آزمودنی ها به شنیدن نام خود از مسیر نامراقب در یک سوم موارد اشاره می کنند. با زیر سؤال رفتن مدل براد نبنت در نتیجه آزمایش های گری و ودربرن و مورای زمان برای یک مدل جدید یا حداقل تعدیل شده در مورد توجه فرارسید. تریسمن چنین مدلی را ارائه کرد. به منظور توضیح این واقعیت که آزمودنی ها می توانند گاهی نام خود را از مسیر نامراقب بشنوند، مورای ابراز داشت که قبل از صافی باید نوعی تحلیل رخ دهد. تریسمن در مخالفت با این پیشنهاد، مدعی شد که در گنجینه آزمودنی، برخی لغات آستانه های پایین تری برای فعال شدن دارند. بنابراین کلمات و اصوات مهم آسان تر از نشانه های کمتر مهم، فعال می شوند. تریسمن تکنیک چری را برای آزمودن توجه انتخابی بسط داد، و با انجام این کار نظریۂ صافی براد نبنت را تعدیل کرد. تریسمن نظریه خود را در یک زبان ردیابی نشانه این گونه شرح می دهد: “امکان دارد که صافی مسیر، بیشتر، پیامهای بی ربط را کاهش دهد تا اینکه آنان را کاملا بلوکه نماید. اگر چنین باشد، کلماتی که بسیار مهم بوده یا به موضوع مربوط می شوند، هنگامی هم که آستانه لازم برای شناسایی آنها در خود سیستم شناسایی کلمه چه به طور دایم و چه موقت – کم باشد، باز مورد شناسایی قرار می گیرند. یک سیستم محتمل برای شناسایی کلمات عبارت است از سلسله مراتب آزمونهایی که به طور پی در پی اجرا می شود و پیامد منحصر به فردی برای هر یک از کلمات به همراه دارد. تصمیم در نقطه آزمون را می توان به عنوان یک مسأله ردیابی نشانه در نظر گرفت. یک برش توجیه پذیر مشخص یا نقطه ملاک، بر اساس بعدی که مشخص شده، مورد قبول واقع می شود، نقطه ای که نشانه فراتر از آن پذیرفته و یا پایین تر از آن به عنوان عنصر مزاحم رد می شوند. ملاک هایی که نتایج آزمونها را تعیین می کنند، بایستی برای برخی پیامدهای مشخص قابل انعطاف تر باشند و این در صورتی است که آن پیامد ها، مطلب احتمالات زمینه ای باشند، با اهمیت ویژه ای داشته باشند. پیام های تضعیف شده توسط صافی در صورتی از مسیر آزمون ها خواهد گذشت که ملاک ها به نفع آن کاهش یافته باشند، و در غیر این صورت، از مراحل آزمون گذر نخواهد کرد”(سولسو، ۱۳۸۱).

  • مدل ربط[۶] داچ و نورمن[۷] :

یکی از بدیل های مدل صافی توسط داچ و داچ (۱۹۶۳) پیشنهاد گردید و نورمن (۱۹۶۸، ۱۹۶۹، ۱۹۷۶)  در آن تجدید نظر کرد. بنا براین نظریه همه نشانه ها ابتدا تحلیل می شوند و سپس به کاهش دهنده ای منتقل می گردند، که پیام را برای پردازش بیشتر به یک شکل تعدیل شده بر می گرداند. این امر با سیستم تریسمن از آن جهت فرق دارد که در آن استقرار یک مجموعه از محرک ها به عنوان محرک های مربوط در پردازش اطلاعات، زودتر رخ می دهد. در این مدل معنای درون دادهای حسی به طور همزمان مشتق می گردند. تنها پس از نوعی پردازش درون داد حسی، سیستم به لحاظ ظرفیت محدود می گردد. گزینش برخی پیام ها از میان انبوه پیام ها بر اساس ربط یا ارتباط آنها انجام می گیرد. یکی از فرض های اساسی این مدل آن است که همه عناصر باز شناخته می شوند، ولی از آنجا که آزمودنی معمولا باید پیام را از مسیر مورد توجه پردازش نماید و این امر مستلزم تلاش هایی چند است، قادر به پرداخت اطلاعات در مسیر نا مراقب در حدی فراتر از بازشناسی نمی باشد. در مدل براد تبنت و مدل داچ – نورمن خصوصیات پردازش محدود وجود دارد. با وجود این، محلی که اطلاعات از آن گذر نمی کنند، در این دو مدل فرق دارد. مدل براد نبنت محل استقرار صافی را بسیار پیشتر از مدل داچ- نورمن فرض می کند و بنابر مدل نورمن، قبل از آنکه گزینش واقع شود، همه نشانه ها همتای خود را در حافظه می یابند و برای یافتن معنی، مورد حداقل تحلیل قرار می گیرند، و سپس توجه انتخابی صورت می گیرد(سولسو، ۱۳۸۱).

 

سیالی کلامی

در قلمرو گفتار و زبان دو بعد تولید و درک گفتار وجود دارد، که سیالی کلامی یعنی سهولت تولید کلام در بعد تولید قرار می گیرد. DSM-IV، اختلال در این حوزه را بر اساس بروز مکرر یک یا چند، از نشانه های زیر می داند: ۱. تکرار صوتها وهجا ها ۲. تطویل صوتها وهجاها ۳. تداخلها ۴. انقطاع کلمات ۵. وقفه های صدادار یا بی صدا ۶ دور زدن یا تطویل کلام ۷. تنش جسمانی مفرط به هنگام تولید برخی از کلمات و ۸. تکرار کلمه های یک هجایی کامل (دادستان،۱۳۷۹).

تفکر انتزاعی (صوری)

پیاژه چهار دوره عمده برای رشد شناختی فرض کرد که طی آن هوش انسان تکامل می یابد. دوره «حسی حرکتی[۸]») از تولد تا حدود ۲سالگی)؛ دوره « پیش عملیاتی[۹]» (۲تا ۷سالگی)؛ دوره «عملیات عینی[۱۰]» (۷تا ۱۱ سالگی) و دوره «عملیات صوری[۱۱]».

خصوصیت دوره اول همانا وجود چند مرحله هماهنگ سازی پیوسته طرحواره ها و نیل به طرحواره های وحدت یافته تر و پیچیده تر است. در اولین مرحله پاسخ ها فطری و غیر اختیاری است. در مرحله بعد طرحواره های بازتابی،ارادی می شوند و تحت کنترل در می آیند.

وقتی این طرحواره های ابتدایی به درستی ادغام و هماهنگ شوند مرحله بعد پدید آمده است. در این مرحله کودک می تواند رفتاری را با در نظر داشتن هدفی سوای آن رفتار ابراز کند. هماهنگ سازی این گونه ابزارها و حرف ها در مرحله بعد رخ می دهد. در این مرحله کودک می تواند چندین کار را با یک شی انجام دهد، در حالی که نتایج متعدد و متنوعی را مد نظر قرار می دهد. آخرین مرحله، که مرحله نهایی هماهنگ سازی است با یک تغییر کیفی در کارکرد هوشی همراه است: فعال شدن طرحواره ها به وسیله اشیایی که حاضر نیستند یعنی از حافظه این فرایند درونی کردن دوره حسی حرکتی را به پایان می برد.

در دوره پیش عملیاتی رفتار کودک از وابستگی، به عمل و بهره برداری از باز نمایی ذهنی آن عمل انتقال می یابد. ظرفیت بازنمایی چندین توانایی مهم از جمله نوعی یادگیری بینشی ابتدایی (کودک می تواند صرفا در یک مسأله بنگرد و اغلب آن را بدون ابراز واکنش های آشکار حل کند)، وانمود، پنداشت و استفاده از زبان را در بر می گیرد .

در دوره عملیات عینی، کودک در سه حیطه نگهداری ذهنی، طبقه بندی و ردیف کردن – انتقال پذیری پیشرفت می کند. با این که کودک عملیات عینی در کارگزاری هوشی، جهش های مهمی کرده است اما به نظر پیاژه هنوز برخی محدودیت های مشخص، بر آن توانمندی ها اعمال می شود. کودک در طول این دوره به هماهنگ سازی امور مشخص در یک موقعیست واقعی محدود است. آنچه هنوز نمی تواند انجام دهد، هماهنگ سازی امور محتمل در یک موقعیت انتزاعی یا فرضیه ای است. کودک عملیات عینی می تواند ابعاد مادی گوناگون را هماهنگ کند و بدین وسیله نگهداری ذهنی کمیت مایع را از خود نشان دهد. او می تواند گروه، عدد، فاصله، حجم و اغلب واقعیات فیزیکی عینی را که با آن مواجه است در ذهن خود نگهداری کند. آنچه او فاقد آن است و آنچه زمینه ساز پیشرفت کودک عملیات صوری است، توانایی هماهنگ سازی مؤثر نظام های عملیاتی عینی است.

دوره عملیات صوری شامل توانایی های یگانه سازی نظام های تفکر، آزمایش منظم و تفکر

فرضیه ای و انتزاعی است. تفکر انتزاعی یکی از پیامد های مستقیم توانایی هماهنگ سازی تفکر در نظام های عالی تر، توانایی حرکت به فراسوی جهان فیزیکی و توجه به جهان و دیگر واقعیات فرضیه ای و نیز فراخوانی نظام های فکری است که با واقعیت پیوند بلافصل ندارند. این گرایش به تفکر فرضیه ای متکی بر گرایش هر چه بیشتر به تفکر در یک سطح بسیار انتزاعی است. در نظر پیاژه تفکر عملیات صوری پایان رشد هوشی است (سولسو، ۱۳۸۱).

پیاژه معتقد است که در این مرحله فرد برای حل مسایل از راهبردها و عملیات عینی به مراتب متنوعتر و گسترده تری استفاده می کند، از لحاظ تفکر و استدلال انعطاف پذیر تر و ماهرتر می شود و می تواند چیزها را از دیدگاهها و نظرات مختلف ببیند، می تواند علاوه بر مسایل واقعی درباره مسایل فرضی استدلال کند و به احتمالات نیز به اندازه واقعیات موجودبیاندیشید. جستجوی سیستماتیک برای راه حل، یکی دیگر از نشانه های حل مساله در این مرحله است، افراد درباره افکار خود فکر می کنند، آنها را ارزیابی می کنند، با منطق به دنبال اشتباهات و تناقضات هستند و قواعد انتزاعی را در حل مسایل به کار می برند(ماسن، ۱۳۷۵).

 

[۱] – Bradenbent

[۲] -. Deutsch & Deutsch

[۳]– Filter Model

[۴] -Attenuation

[۵] -Treisma

[۶]– Pertinence Model

[۷] – Norman

[۸] -. Sensory Motor

[۹] – Preoperational

[۱۰] – Concrete-operational

[۱۱] – Formal operation

 

دانلود پایان نامه ای با این مضمون

نوشته های مشابه

تعریف افسردگی
تعریف افسردگی
  • 159 بازدید
  • تعریف شادکامی
    تعریف شادکامی
  • 2947 بازدید
  • ثبت دیدگاه

      • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
      • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
      • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

    برو بالا