تعریف هوش هیجانی

تعریف هوش هیجانی

تاریخچه هوش هیجانی

سالوی و مایر به نقل از اکبرزاده(۱۳۸۳)، عقیده دارند در مورد این مفهوم دو مرجع قبل از تئوری آنها وجود دارد، ماورر[۱] (۱۹۶۰):” هیجانها را نباید به هیچ عنوان در مقابل هوش قرار داد… بنظر می رسد آنها خود از مراتب بالای هوش می باشند.” پاین[۲] (۱۹۸۴، ۱۹۸۶) این اصطلاح  را در پایان نامه خود که به چاپ نرسید به کار برد.

به دنبال نتیجه گیری کرونباخ[۳] (۱۹۶۰)، که عقیده داشت هوش اجتماعی را نمی توان تعریف و اندازه گیری کرد در سالهای ۱۹۸۰ شکاف هایی در تجزیه و تحلیل ماهیت هوش ظاهر گشت. برای مثال استرنبرگ[۴] (۱۹۸۵) تلاش نمود توجه محققین تواناییهای ذهنی را بیشتر به جنبه های خلاق و عملی هوش جلب نماید، گاردنر[۵] (۱۹۹۳، ۱۹۸۳) حتی هوش درون فردی ( ظرفیت نشان دادن احساسات و توانایی تکیه نمودن بر آنها به عنوان وسیله درک و راهنمای رفتار) را معین نمود که مربوط به دستیابی به زندگی احساسی فرد است. سپس هرنستین و موری [۶](۱۹۹۴)، بحث در مورد اساس وراثتی هوش را که بطور سنتی تعریف شده بود از نو شروع کردند و اینکه تا چه حد هوش تحت تأثیر شرایط اجتماعی می باشد.

در این جو مطالعاتی و بافت اجتماعی بود که سالوی و مایر مقالات ۱۹۹۰ خود را به چاپ رساندند. آنها هوش هیجانی را به عنوان توانایی درک احساسات در خود و دیگران و همچنین استفاده از این احساسات به عنوان راهنماهای اطلاعاتی برای تفکر و عمل معرفی کردند (سالوی و مایر ۱۹۹۰). آنها نقل می کنند که در آن زمان، ما سه ترکیب اصلی و هسته ای هوش هیجانی را شرح دادیم – ارزیابی و بیان، تنظیم و کاربرد – که براساس مطالعات و تنظیم ادبیات تحقیق بود، نه تحقیق میدانی.

 

پس از آن ما مفهوم سازی در مورد هوش هیجانی را تصفیه کردیم بطوری که اکنون شامل چهار بعد می گردد (مایر و سالوی ۱۹۹۷).

به گفته مایر وسالوی، تئوری آنها در مورد هوش هیجانی، بوسیله دانشمندان علوم شناختی و علاقه آنها به نشان دادن اینکه پاسخهای هیجانی با تصمیم گیری عاقلانه یکی می باشد، تقویت گشت (داماسیو۱۹۹۵).

مدل توانایی هوش هیجانی [۷]

سالوی و مایر به نقل از اکبر زاده (۱۳۸۳)،اظهار می دارند : گرچه در کاربرد عملی لازمست هوش هیجانی به عنوان یک سازه واحد محسوب گردد، لیکن در بیشتر کارهای ما پیشنهاد می گردد که هوش هیجانی می تواند به چهار شاخه تقسیم گردد:شاخه اول، درک و بیان هیجانی [۸]، شامل بازشناسی و وارد نمودن اطلاعات کلامی و غیر کلامی از سیستم هیجانی، می باشد. شاخه دوم، تسهیل تفکر به وسیله هیجان[۹]، بکار گیری هیجانها به عنوان قسمتی از جریان شناختی مانند خلاقیت و حل مسأله. شاخه سوم، فهم یا ادراک هیجانی[۱۰]، شامل پردازش شناختی هیجان که عبارتست از بصیرت و معلومات بدست آمده در مورد احساسات خود یا دیگران. شاخه چهارم، اداره یا تنطیم هیجانی[۱۱]، در مورد تنظیم هیجانها در خود و افراد دیگر می باشد.

درک و بیان هیجانی با ظرفیت ملاحظه و بیان احساسات شروع می گردد. اگر هر بار احساسات ناخوشایند به وجود می آید مردم به آن توجه ننمایند، در مورد احساسات، معلومات بسیار کمی بدست می آورند. احساس هیجانی شامل ثبت، توجه و معنی سازی پیامهای هیجانی می باشد، به آن صورتی که در حالات صورت و تن صدا بیان شده اند. تسهیل تفکر به وسیله هیجان در مورد سهولت در فعالیت های شناختی است. هیجانها ترکیبی از سازمانهای مختلف روانی، فیزیولوژیکی، تجربی، شناختی و انگیزشی می باشند. هیجانها از دو طریق وارد سیستم شناختی می گردند: به عنوان احساسات شناخته شده، مانند کسی که فکر می کند “حالا من غمگین هستم “، و به عنوان شناختهای تغییر یافته، مانند وقتی یک شخص غمگین فکر می کند “من خوب نیستم”.

تسهیل هیجانی تفکر متمرکز بر این موضوع است که چگونه هیجان بر روی سیستم شناختی اثر می نماید، و باین ترتیب چگونه می تواند برای حل مسأله بنحو مؤثر استدلال تصمیم گیری و کارهای خلاق، بکار رود. البته شناخت می تواند بوسیله هیجان هایی از قبیل اضطراب و ترس مختل گردد. از طرف دیگر هیجانها می توانند در سیستم شناختی اولویت ایجاد کنند که به چه چیز مهمی توجه کند و به آن بپردازد (ایستربروک[۱۲] ۱۹۵۹، ماندلر[۱۳] ۱۹۷۵، سیمون[۱۴] ۱۹۸۲)، و حتی در مورد چیزی که در یک خلق معین بهتر انجام می شود تمرکز نماید (پالفای[۱۵] و سالوی ۱۹۹۳، شوارز[۱۶] ۱۹۹۰).

همچنین هیجانها شناختها را تغییر می دهند، هنگامی که شخص خوشحال است آنها مثبت و وقتی غمگین می باشد، منفی می شوند (فورگاس[۱۷] ۱۹۹۵، مایر، گاشک[۱۸]، براورمن[۱۹] و اوانز[۲۰]۱۹۹۲۴، سالوی و بیربنوم[۲۱] ۱۹۸۹، سینگر[۲۲]” وسالوی ۱۹۸۸). این تغییرات سیستم شناختی را وادار می کنند که چیزها را از دیدگاههای مختلف ببیند، مثلا تناوب بین شک نمودن و قبول کردن. هنگامی که نظر یک نفر بین شک کردن و قبول نمودن تغییر می نماید، فرد می تواند نقاط متعدد مثبت و مزایا را در نظر بگیرد و در نتیجه در مورد یک مسأ له عمیق تر و خلاقانه تر بیندیشد (مایر ۱۹۸۶، مایر و هانسن[۲۳] ۱۹۹۵).

شاخه سوم شامل درک و فهم هیجان می باشد. هیجانها یک دسته سمبولهای غنی را تشکیل می دهند که به طرز پیچیده ای بهم مرتبط می باشند. اساسی ترین قابلیت در این سطح، نامگذاری هیجانها با لغات است، بطوری که بتوان بین نمونه های لغات عاطفی تشخیص قائل شد. کسی که بتواند هیجانها را درک کند و بداند آنها چگونه با یکدیگر ترکیب می شوند و در طی زمان پیشرفته می گردند از قابلیت درک جنبه های مهم انسان و روابط بین شخصی برخوردار است.

بسیاری از افراد هوش هیجانی را ابتدا از طریق شاخه چهارم یعنی تنظیم هیجانی می شناسند. آنها امیدوارند از طریق هوش هیجانی بتوانند از هیجان های مزاحم خود خلاص شوند ویا از نفوذ آنها در روابط انسانی جلوگیری نمایند و بیشتر امیدارند آنها را کنترل نمایند. لیکن سطح مطلب کنترل و تنظیم هیجانها در تعادل آنهاست.

موضوع اساسی در خودتنظیمی هیجانی، عبارت از توانایی فکر کردن و تنظیم هیجانهای شخص می باشد، در اینجا صحبت راجع به هیجانها و یا حتی نوشتن آنها وسیله مناسبی است  (اکبرزاده، ۱۳۸۳).

.

یکی از جنبه های مهم استراتژی مدیریت هیجان بر خوش بینی استوار است که می تواند به دنبال نکات مثبت از درون موضاعات منفی باشد.

مایر و سالوی، هوش هیجانی را تحت عنوان سه معنی بررسی نموده اند: الف – طرز تفکر یک عصر یا دوره، ب- شخصیت و ج- توانایی ذهنی. روحیه ای که در یک زمان وجود دارد طرز تفکر یک عصر و دوره می نامند و عبارتست از خصوصیات فرهنگی – معنوی یا احساسی که یک دوره را مشخص می نماید. طرز تفکرهای یک دوره متعدد و درهم تنیده اند، به نظر مایر و سالوی هوش هیجانی یکی از این طرز تفکرهای این عصر می باشد و در نتیجه اولین معنی، هوش هیجانی جنبه فرهنگی و سیاسی دارد. معنی دوم اشاره به یک دسته خصوصیات شخصیتی می نماید که برای موفقیت در زندگی مهم می باشند، مانند پافشاری و مقاومت، انگیزه پیشرفت و مهارتهای اجتماعی، به عنوان هوش هیجانی. معنی سوم ونهایی به نظر مایر و سالوی مناسبتر می رسد، از بررسی ادبیات تحقیق علمی بدست آمده و اشاره به یکدسته تواناییهایی دارد که در پردازش اطلاعات هیجانی به کار می روند (همان منبع).

مایر و سالوی (۱۹۹۷)، هوش هیجانی را عبارت از توانایی درک، ارزیابی، و بیان صحیح هیجانها ؛ توانایی دستیابی و تولید احساسات برای تسهیل فعالیتهای شناختی ؛ توانایی درک مربوط به هیجانها و کاربرد زبان مربوط هیجانها، و توانایی کنترل و تنظیم هیجانهای خود و دیگران برای رسیدن به رشد، حال خوب و ارتباطات اجتماعی مؤثر، می دانند. مایرو سالوی معتقدند هیجانها و هوش متناقض ودر مقابل یکدیگر نیستند. رویکرد هوش هیجانی عقیده دارد که هیجانها سازگارانه و کنشی هستند و برای سازماندهی فعالیتهای شناختی و در نتیجه رفتار به کار می روند، هیجانها و احساسات شدید می توانند در خدمت عقل باشند(همان منبع).

 

ابعاد هوش هیجانی

به نظر آقایار و شریفی( ۱۳۸۵)، هوش هیجانی ویژگی های خاصی دارد و ابعاد آن را می توان شامل موارد زیر برشمرد:

  1. قابلیت هیجانی : ظرفیت واکنش با پاسخ مناسب به محرکهای هیجانی در شرایط مختلف، داشتن حس خوش بینی و اعتماد به نفس بالا، کنترل هیجانات ناگوار مانند ناکامی، تعارض هاء عقده های پیچیده ؛ هیجانات شادی بخش، توانایی برقراری ارتباط با دیگران، خود کنترلی هیجانی، ظرفیت جلوگیری از سرکوب هیجانات مانند فشار روانی، درماندگی، پرهیز از بروز هیجانات منفی، کنترل غرور بیجا و خود پسندی ها و انجام آنچه که منجر به موفقیت می شود.
  2. بلوغ هیجانی: ارزیابی هیجانات خودمان و دیگران، شناسایی و ابراز احساسات تعادل میان عقل و دل یا به عبارتی منطق و عاطفه، انعطاف و تطبیق پذیری، پذیرش و تحسین عقاید دیگران، به تأخیر انداختن رضایت های روانی آنی یا به عبارتی از واکنشهایی که حاکی از رضایت مندی سریع روانی است جلوگیری می کند.
  3. حساسیت هیجانی : متشکل از شناخت ایجاد آستانه برانگیختگی هیجانی و مدیریت بی واسطه محیط، حفظ تفاهم با دیگران، آرامش دادن که زمینه ساز روابط نزدیک عاطفی و احساس می شود.

 

[۱]– Mowrer

[۲] – Payne

[۳]– Cronbach

[۴] – Sternberg

[۵]– Gardner

[۶] – Herrnstein & Murray

[۷] – Ability Model of Emotional Intelligence

[۸] – Emotional Perception and Expression

[۹] – Emotional Facilitation of Thought

[۱۰] – Emotional Understanding

[۱۱] – Emotional Management

[۱۲]– Easterbrook

[۱۳] – Mandler

[۱۴] – Simon

[۱۵] – Palfai

[۱۶]– Schwarz

[۱۷] – Forgas

[۱۸] – Gaschke

[۱۹] – Braverman

[۲۰] – Evans

[۲۱] – Birnbaum

[۲۲] – Singer

[۲۳] – Hanson

 

دانلود پایان نامه ای با این مضمون

نوشته های مشابه

تعریف افسردگی
تعریف افسردگی
  • 472 بازدید
  • تعریف شادکامی
    تعریف شادکامی
  • 4076 بازدید
  • ثبت دیدگاه

      • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
      • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
      • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

    برو بالا